Astronomiczna zima 2025: najkrótszy dzień roku i zimowe niebo nad Polską

Końcówka grudnia przynosi moment, w którym dzień staje się najkrótszy, a noc najdłuższa w całym roku. To właśnie wtedy rozpoczyna się astronomiczna zima. Choć szybko zapadający zmrok bywa uciążliwy, dla miłośników nocnego nieba to wyjątkowo dobry czas na obserwacje.

Najkrótszy dzień i początek zimy

Astronomiczna zima rozpocznie się w niedzielę 21 grudnia 2025 roku o godzinie 16.03. Ten moment wyznacza przesilenie zimowe, a zarazem najkrótszy dzień w całym roku. Od tego dnia długość dnia zacznie się stopniowo wydłużać, a zmrok będzie zapadał coraz później. Zima astronomiczna potrwa do 20 marca, do godziny 15.48.

W dniu przesilenia Słońce góruje w zenicie nad Zwrotnikiem Koziorożca, czyli znajduje się najdalej na południe, jak to możliwe. Zakończenie zimy nastąpi podczas równonocy wiosennej, gdy Słońce znajdzie się w zenicie nad równikiem.

Dlaczego data przesilenia się zmienia?

Najkrótszy dzień roku nie zawsze wypada tego samego dnia kalendarza. W 2024 roku astronomiczna zima zaczęła się 22 grudnia. Powodem tej zmienności jest fakt, że rok kalendarzowy nie pokrywa się idealnie z rokiem słonecznym, który trwa 365 dni, 5 godzin i 49 minut. Różnice te korygowane są latami przestępnymi, co sprawia, że moment przesilenia może przypadać nieco wcześniej lub później.

W Polsce długość najkrótszego dnia zależy od położenia geograficznego. W różnych częściach kraju trwa on od nieco ponad siedmiu do nieco ponad ośmiu godzin, co oznacza, że noc w niektórych regionach przekracza 16 godzin.

Zimowe wieczory pod gwiazdami

Wczesny zapad zmroku sprzyja obserwacjom nieba. Pierwsze gwiazdy można dostrzec już około godziny 16, natomiast prawdziwie ciemne niebo pojawia się po upływie kolejnej godziny lub dwóch.

Najbardziej wyróżniającą się planetą tej zimy będzie Jowisz. Będzie widoczny niemal przez całą noc, wyraźnie jaśniejszy od gwiazd. Pojawi się na niebie wieczorem, a zniknie dopiero nad ranem. Dodatkowym atutem jest jego położenie w rejonie bogatym w jasne gwiazdy i charakterystyczne gwiazdozbiory.

Wieczorami można będzie także obserwować Saturna, który znajdzie się stosunkowo nisko nad południowym i zachodnim horyzontem. Od połowy zimy dołączy do niego Wenus – jeszcze jaśniejsza od Jowisza – choć na jej pełną dominację zachodniego nieba trzeba będzie poczekać do wiosny. W lutym, nisko nad zachodnim horyzontem, pojawi się również Merkury, w pobliżu Saturna.

Mars tej zimy pozostanie praktycznie poza zasięgiem obserwatorów. Za to posiadacze teleskopów będą mogli spróbować odnaleźć Urana w okolicach gromady otwartej Plejady. Szczególnie efektowne widoki zapowiadają się 31 grudnia, a także 27 stycznia i 24 lutego, gdy Księżyc znajdzie się na tle tej gromady.

Meteory i pełnie Księżyca

Zimą na niebie pojawi się również aktywny rój meteorów Kwadrantydów. Ich maksimum przypadnie na 3 stycznia, przy czym aktywność rozpocznie się 28 grudnia i potrwa do 12 stycznia. W szczycie można spodziewać się nawet około 80 zjawisk na godzinę.

Pełnie Księżyca w czasie tej zimy wystąpią 3 stycznia, 1 lutego oraz 3 marca, stanowiąc kolejne charakterystyczne punkty zimowego kalendarza astronomicznego.

Astronomiczna zima to nie tylko najkrótsze dni w roku, ale też jeden z najlepszych okresów do obserwacji nocnego nieba. Długie wieczory sprzyjają temu, by choć na chwilę spojrzeć w górę i dostrzec rytm, według którego od wieków zmieniają się pory roku.