Rak piersi pozostaje najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce, dotykając rocznie ponad 21 tysięcy osób. Kluczową rolę w walce z chorobą odgrywa profilaktyka, w tym znajomość własnego ciała, świadomość czynników ryzyka oraz regularne korzystanie z badań przesiewowych.
Mimo że prawdopodobieństwo zachorowania wzrasta wraz z wiekiem, nowotwór ten może pojawić się również u młodszych kobiet, a także sporadycznie u mężczyzn. W związku z tym rusza nowa akcja informacyjna pod hasłem „Pan i Pani – przebadani? A Ty?”, której celem jest przypominanie o znaczeniu wczesnej diagnostyki i zachęcanie do troski o własne zdrowie.
Czynniki wpływające na ryzyko zachorowania
Na rozwój raka piersi oddziałuje wiele różnorodnych elementów. Część z nich ma charakter niezależny od codziennych decyzji – należą do nich wiek, obciążenia rodzinne (występowanie raka piersi lub jajnika u krewnych) oraz uwarunkowania genetyczne, w tym dziedziczne warianty genów BRCA1 i BRCA2. Istotne są także kwestie hormonalne i reprodukcyjne oraz charakter wcześniej występujących zmian w piersiach.
Wpływ mają jednak również czynniki związane ze stylem życia. Ryzyko zwiększają m.in. nadwaga i otyłość (szczególnie po menopauzie), niska aktywność fizyczna, sięganie po alkohol oraz palenie tytoniu. Warto pamiętać, że obecność danego czynnika nie jest jednoznaczna z rozwinięciem się choroby, tak jak jego brak nie daje gwarancji całkowitego bezpieczeństwa.
Ryzyko można jednak ograniczyć poprzez dbaniem o prawidłową masę ciała, zbilansowaną dietę, podejmowanie regularnej aktywności fizycznej czy unikanie alkoholu. Pewne właściwości ochronne wykazuje również karmienie piersią, choć nie stanowi ono bezwzględnej ochrony. Osoby rozważające lub stosujące hormonalną terapię menopauzalną powinny omówić z lekarzem bilans korzyści i ewentualnego ryzyka.
Zmiany, które powinny wzbudzić czujność
Regularna obserwacja własnego ciała ułatwia dostrzeżenie ewentualnych odchyleń od normy. Zaniepokojenie powinny wzbudzić takie objawy jak pojawienie się nowego guzka lub zgrubienia w piersi bądź pod pachą, zmiana wielkości lub kształtu piersi, a także zmiany skórne – w tym wgłębienia, zmarszczenia, zaczerwienienia czy efekt tzw. skórki pomarańczy.
Uwagę należy zwrócić również na brodawki sutkowe. Niepokojącym sygnałem bywa zmiana ich wyglądu (np. wciągnięcie) lub obecność wydzieliny, zwłaszcza z domieszką krwi. Wskazaniem do konsultacji lekarskiej jest także obrzęk lub utrzymujący się ból piersi. Ponieważ rak piersi potrafi rozwijać się bezboleśnie, żadnych objawów nie należy bagatelizować ani odkładać wizyty u specjalisty.
Samobadanie krokiem do poznania własnego ciała
Badanie dotykiem oraz obserwacja przed lustrem pozwalają lepiej poznać budowę piersi, choć nie zastępują one profesjonalnej diagnostyki medycznej. Kobiety miesiączkujące powinny wykonywać je kilka dni po zakończeniu krwawienia, gdy piersi są mniej wrażliwe, natomiast po menopauzie warto wyznaczyć sobie na to jeden stały dzień w miesiącu.
Proces ten obejmuje obejrzenie piersi przed lustrem z rękami opuszczonymi oraz uniesionymi nad głowę, a następnie delikatne badanie dotykowe opuszkami trzech środkowych palców. Okrężnymi ruchami należy sprawdzić całą powierzchnię piersi, okolice brodawek oraz doły pachowe – zarówno w pozycji stojącej, jak i leżącej. Prawidłowy wynik samobadania nie wyklucza obecności zmian, dlatego niezależnie od niego należy pamiętać o badaniach przesiewowych.
Bezpłatna mammografia w ramach programu NFZ
Mammografia to podstawowe badanie obrazowe wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie, które umożliwia wykrycie zmian niewyczuwalnych podczas dotyku. Skierowana jest do kobiet bezobjawowych – w przypadku wystąpienia niepokojących sygnałów diagnostykę ustala lekarz, niezależnie od wieku pacjentki.
Z bezpłatnego programu profilaktycznego NFZ mogą skorzystać ubezpieczone kobiety w wieku od 45 do 74 lat (przy kwalifikacji brany jest pod uwagę rok urodzenia). Badanie przysługuje zasadniczo raz na 24 miesiące. Wyjątek stanowią kobiety po leczeniu raka piersi, które spełniają określone wymogi (m.in. są 5 lat po zabiegu chirurgicznym i stosują hormonoterapię lub zakończyły 5-letni okres monitorowania) – w ich przypadku badanie wykonuje się co 12 miesięcy.
Do udziału w programie nie jest wymagane skierowanie. Rejestracja możliwa jest m.in. poprzez centralną e-rejestrację w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) lub aplikacji mojeIKP. Badania realizowane są w stacjonarnych placówkach oraz w mobilnych mammobusach.
Usg piersi jako badanie uzupełniające
Ultrasonografia (USG) wykorzystuje fale ultradźwiękowe do oceny struktury tkanek i charakteru zmian. Stosuje się ją m.in. przy wyczuwalnych guzkach, w celu pogłębienia diagnostyki po mammografii lub badaniu lekarskim, a także wtedy, gdy przemawia za tym wiek lub budowa piersi pacjentki.
USG i mammografia nie są badaniami stosowanymi zamiennie, lecz wzajemnie się uzupełniają. Częstotliwość oraz dobór odpowiedniej metody diagnostycznej nie są jednakowe dla każdego i powinny być zawsze indywidualnie dobierane przez lekarza.
