W marcu 2026 roku sfinalizowano formalności dotyczące rozpoczęcia kluczowych prac konserwatorskich w piwnicach kamienicy przy ul. Portiusa 4 w Krośnie, gdzie w latach 1944–1956 funkcjonował areszt Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Inwestycję o łącznej wartości 164 498 zł, dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego w wysokości ponad 122 tys. zł, a także zrealizowano przy pomocy finansowej Miasta Krosna, ma na celu zabezpieczenie unikalnych śladów obecności więźniów politycznych okresu stalinizmu. Projekt skupia się na ratunkowej konserwacji tynków w pomieszczeniu 1.10, które kryją pod wtórnymi warstwami bezcenne dla polskiej historii inskrypcje i rysunki.
Konserwatorska misja ratunkowa w podziemiach
Obecnie w budynku kamienicy mieści się Biuro Wystaw Artystycznych, jednak jego podziemia wciąż przechowują bolesną historię powojennego Krosna. Prace zaplanowane w wybranej części piwnic mają charakter interwencyjny. Pod wieloma warstwami późniejszych pobiał i tynków znajdują się autentyczne ślady pozostawione przez osoby związane z Armią Krajową, Zrzeszeniem Wolność i Niezawisłość oraz innymi działaczami ruchu antykomunistycznego.
Specjaliści zajmą się oczyszczaniem i zabezpieczaniem ścian na prawo od wejścia, ściany na wprost oraz tej z otworem drzwiowym wraz z filarami. Proces ten będzie niezwykle precyzyjny – obejmuje on nie tylko odsłanianie pierwotnych powierzchni, ale także ich odsalanie, dezynfekcję oraz konsolidację osłabionej struktury murów.
Dzięki podklejeniu pęcherzy tynkowych i utrwaleniu zachowanych napisów, dat czy kalendarzy, te osobiste świadectwa ofiar represji zostaną ocalone przed nieuchronną degradacją.
Nowoczesna technologia w służbie pamięci
Równolegle z działaniami fizycznymi wewnątrz piwnicy, prowadzona będzie zaawansowana dokumentacja cyfrowa. Wykorzystanie skanowania laserowego 3D oraz fotogrametrii bliskiego zasięgu pozwoli na stworzenie niezwykle szczegółowej chmury punktów. Taki model odwzorowuje geometrię obiektu z precyzją milimetrową, co daje możliwość stworzenia wirtualnego modelu BIM.
Cyfryzacja ta pełni kilka funkcji. Z jednej strony jest to doskonałe narzędzie inwentaryzacyjne i diagnostyczne dla konserwatorów, z drugiej zaś otwiera zupełnie nowe możliwości edukacyjne. Dzięki powstałej dokumentacji, historia aresztu PUBP będzie mogła być prezentowana w sposób immersyjny. Osoby, które z różnych względów nie mogą odwiedzić Krosna osobiście, zyskają szansę na wirtualny spacer po tych historycznych wnętrzach.
Trwały fundament lokalnej tożsamości
Wszystkie działania realizowane są w oparciu o wytyczne zatwierdzone przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków z siedzibą w Przemyślu. Choć prace koncentrują się na konkretnym pomieszczeniu, ich znaczenie wykracza poza ramy techniczne.
Jest to proces przywracania pamięci o ludziach, których głosy miały zostać na zawsze wyciszone w murach stalinowskiego aresztu. Dzięki połączeniu tradycyjnych metod konserwatorskich z technologią przyszłości, dziedzictwo to zostanie zachowane dla następnych pokoleń jako przestroga i hołd dla ofiar systemu.
Jeden komentarz
Wspaniała inicjatywa.