Centrum Dziedzictwa Szkła w Krośnie podjęło się realizacji kolejnego trudnego zadania – odtworzenia witraży i przeszkleń okiennych w nowo rekonstruowanej synagodze w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku.
Według źródeł synagoga połaniecka istniała już w I połowie XVIII wieku. W swojej historii była kilkakrotnie remontowana, a całkowitemu zniszczeniu uległa w czasie II wojny światowej.
Był to budynek drewniany o konstrukcji przysłupowej i zrębowych ścianach wzmocnionych lisicami, nakryty czterospadowym, gontowym dachem. Jego prostokątny zarys o wymiarach 22 x 11 metrów tworzyły: kwadratowa w rzucie sala główna, sień i izba poprzedzona od zachodu podcieniem oraz mieszczący się nad nimi babiniec, dostępny z dwukondygnacyjnej, pięcioprzęsłowej galerii.
Wnętrze synagogi – ściany i czworoboczne zwierciadlane sklepienie – pokrywała wielobarwna polichromia przedstawiająca znaki zodiaku, rozety, symboliczne zwierzęta, skrzydlate smoki, wici roślinne, kwiaty, rozwinięte zwoje oraz napisy. W jej wnętrzu zrekonstruowane zostaną również: bima (ośmioboczna altana z balustradą i baldachimem), aron ha-kodesz (ozdobna szafa ołtarzowa do przechowywania zwojów tory) oraz podwyższone i wydzielone balustradą dwa chórki dla chederu (szkoły żydowskiej). Okna o ramach drewnianych przeszklone były częściowo szkłem okiennym. Większość jednak powierzchni wypełniały kolorowe witraże charakterystyczne dla sztuki żydowskiej.
Odtworzenie nieistniejących witraży i przeszkleń stanowi wielkie wyzwanie dla Centrum Dziedzictwa Szkła w Krośnie i krośnieńskich artystów. Jako wzór pozostają do dyspozycji jedynie nieliczne materiały graficzne jakimi dysponuje Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku oraz wiedza i doświadczenie wykonawcy.
CDS sięgnęło po pomoc doświadczonego witrażystę – Piotra Cieślika, na co dzień współpracującego z krośnieńską placówką. Witraże wykonane będą zarówno z wykorzystaniem archaicznego szkła jak i za pomocą techniki tworzenia witraży stosowaną w czasie powstawania synagogi.
Krośnieńskie CDS specjalizuje się w wykonywaniu najtrudniejszych zadań w tematyce wytwarzania, zdobienia i obróbki szkła, czego dowodem jest właśnie ta realizacja.
Pieczołowicie odtworzona bożnica z kunsztownie wykonanymi kolorowymi witrażami, na tle zrekonstruowanego galicyjskiego rynku, będzie stanowiła znakomite dopełnienie obrazu karpackiej wielokulturowości prezentowanej w sanockim skansenie. Pozwoli także na stałe eksponowanie bogatej kolekcji judaików zgromadzonych w MBL.
cds/red.Fot. archiwum CDS Krosno
