Dwa miesiące temu zmarł mój tato. Pozostawił po sobie testament, w którym napisał, że po jego śmierci mam przekazać mojej siostrze kwotę 20 000,00 zł. Chcę się dowiedzieć, czy mój tato mógł tak zrobić oraz czy i kiedy moja siostra może domagać się ode mnie tych pieniędzy? Beata G.
PRAWNIK ODPOWIADA
Pani Beato, Pani ojciec w sporządzonym testamencie dokonał czynności prawnej, nazwanej przez polskiego ustawodawcę „zapisem”. Kwestię prawną zapisu z łatwością odnajdziemy w kodeksie cywilnym w przepisach art. 968 i następnych. Zapis jest rozporządzeniem testamentowym, dającym spadkodawcy możliwość rozdysponowania swoim majątkiem na wypadek śmierci. Proszę pamiętać, że może być on poczyniony tylko w ważnym testamencie – testament staje się nieważny, jeżeli sporządzimy drugi testament, w którym to unieważnimy testament sporządzony wcześniej.
Zgodnie z art. 968 § 1 kodeksu cywilnego, zapis należy rozumieć jako „rozporządzenie testamentowe zobowiązujące spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby”. Osoba, na rzecz której ma być wykonany zapis nazywa się zapisobiercą. Jednakże taki zapisobierca również może zostać obciążony zapisem, tzw. dalszy zapis (art. 968 § 2 k.c.). Inaczej mówiąc – Pani siostra jest w tym wypadku zapisobiercą (ma zostać przekazana jej określona suma pieniędzy), natomiast Pani jest obciążona dalszym zapisem (ma Pani przekazać swojej siostrze określoną sumę pieniędzy). W wyniku tak poczynionego zapisu pomiędzy osobą obciążoną zapisem a zapisobiercą powstaje stosunek prawny o charakterze zobowiązującym. W stosunku tym zapisobierca jest wierzycielem ( w tym wypadku Pani siostra), natomiast osoba, która ma zapis spełnić, występuje po stronie dłużnika (w tym wypadku Pani).
Osoba wymieniona w testamencie, na rzecz której ma być spełnione świadczenie z chwilą otwarcia spadku nie staje się jeszcze właścicielem pieniędzy. Przysługuje jej tylko roszczenie o przeniesienie prawa własności zapisanej kwoty. Zgodnie z art. 970 zd. 1 kodeksu cywilnego: „w braku odmiennej woli spadkodawcy zapisobierca może żądać wykonania zapisu niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu”. Zatem, zobowiązanie z tytułu zapisu powstaje już w chwili otwarcia spadku. Jednak nie staje się ono jeszcze wymagalne w dacie otwarcia spadku. Pomiędzy ogłoszeniem testamentu a wymagalnością zapisu musi pojawić się jeszcze jedna z czynności wierzyciela, o której mowa w art. 120 § 1 zd. 2 k.c., tzn. żądanie wykonania zapisu. Z chwilą złożenia takiego żądania, zobowiązanie staje się wymagalne, a osoba obciążona zapisem powinna niezwłocznie go spełnić. Jeżeli Pani siostra złoży takie żądanie, wtedy jest Pani zobowiązana wypłacić tę określona sumę pieniędzy. Pamiętać należy, że dopóki zapisobierca (wierzyciel) nie wystąpi o jego spełnienie, dopóty obciążony zapisem nie musi go świadczyć, ani też nie popada w opóźnienie ani zwłokę.
Z chwilą żądania wykonania świadczenia zostaje określony termin spełnienia świadczenia. Termin ten ustala wierzyciel (Pani siostra) w składanym żądaniu albo też zostaje określony na podstawie art. 455 lub art. 970 k.c. Zapisem może być obciążony każdy spadkobierca ustawowy, tj. osoba powołana do dziedziczenia na mocy ustawy, bądź każdy spadkobierca testamentowy, tj. osoba powołana do dziedziczenia na podstawie testamentu. Zapisem można obciążyć jednego spadkobiercę bądź kilku z nich jednocześnie. Osobą zobowiązaną do wykonania zapisu jest zawsze spadkobierca wskazany w testamencie i może nim być każda osoba fizyczna i prawna mająca zdolność do dziedziczenia po określonym spadkodawcy. Na koniec należy dodać, że przedmiotem zapisu może być każde świadczenie majątkowe, które może stanowić przedmiot zobowiązania, np. obowiązek przeniesienia własności rzeczy, ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego, czy tak jak w Pani przypadku spełnienie świadczenia pieniężnego, itp. Wykonanie zapisu podlega pod przepisy dotyczące wykonania zobowiązań.
Roszczenie o wykonanie zapisu może być dochodzone w procesie, zgodnie z art. 13 § 1 kodeksu postepowania cywilnego, a w postępowaniu o podział spadku istnieje możliwość ustalenia istnienia zapisu (art. 686 k.p.c.). Zatem, jeżeli Pani siostra wezwie Panią do spełnienia świadczenia a Pani go nie spełni, musi się Pani liczyć z tym, że sprawa trafi na drogę sądową. W przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, może Pani ponieść odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadach ogólnych przewidzianą w art. 471 i następnych kodeksu cywilnego. Pani Beato, przestrzegam, że za wykonanie zapisu odpowiada Pani całym swoim majątkiem.
Artykuł ma charakter jedynie informacyjny i stanowi publikację zainspirowaną treścią orzeczeń sądowych, interpretacją organów państwowych i nie stanowi porady ani opinii prawnej w rozumieniu ustawowym. Kancelaria Prawna Insignia nie bierze odpowiedzialności za ewentualne skutki podejmowanych decyzji na ich podstawie.
